Η Οπούντια Λοκρίδα

Η Ανατολική Λοκρίδα συνέπιπτε κατά την αρχαιότητα με τη λωρίδα γης που εκτεινόταν από τις Θερμοπύλες έως τη Λάρυμνα και οριζόταν Δ-ΝΔ από τους ορεινούς σχηματισμούς του Καλλίδρομου, της Κνημίδας και του Χλωμού. Συνόρευε προς Δ με την κοιλάδα του Σπερχειού, τους Μαλιείς και τους Οιταίους, προς Ν-ΝΔ με τους Φωκείς και προς Ν-ΝΑ με τους Βοιωτούς. Κατά τον Όμηρο η Λοκρίδα βρίσκεται απέναντι από την Εύβοια. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, από τις ομηρικές πόλεις μόνον ο Κύνος μπορεί να ταυτιστεί με κάποια βεβαιότητα με το ύψωμα Πύργος, που βρίσκεται στην παραλία των Λιβανατών.

Η γεωγραφική θέση των Ανατολικών Λοκρών επάνω στο σημαντικότερο έως σήμερα οδικό άξονα που συνδέει το βόρειο με το νότιο τμήμα της ελληνικής χερσονήσου, ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας, υπήρξε καθοριστική για τις ιστορικές τύχες της γενικά.

Το όνομα Λοκρίς προέρχεται από τη λέξη Λοκρός, της οποίας η προέλευση δεν είναι γνωστή με σιγουριά. Κατά μια άποψη προέρχεται από τη λέξη “λεκρός” που σημαίνει φύτρα κέρατου και κατ’ επέκταση αφορά στους τοξότες με τόξα καμωμένα από ελαφίσια κέρατα, είναι δε γνωστό ότι οι Λοκροί χαρακτηρίζονται στην αρχαία ελληνική γραμματεία ως “τοξότες”. Λοκρός ονομαζόταν και ο επώνυμος ήρωας και γενάρχης των Λοκρών, γιος του Φύσκου, αδερφός του Ίωνα, εγγονός του Δευκαλίωνα και πατέρας του Οπούντα, επώνυμου ήρωα της κυριότερης πόλης της Ανατολικής Λοκρίδας.

Οι πρώτοι κάτοικοι της Λοκρίδας ήταν πιθανόν Αιολείς. Από τον Όμηρο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι Λοκροί ήταν μεταξύ των πρώτων φύλων, αν όχι οι πρώτοι, που ονομάστηκαν Έλληνες. Οι Ανατολικοί Λοκροί χαρακτηρίζονται και με τα επίθετα Οπούντιοι, Επικνημίδιοι και Υποκνημίδιοι. Ο όρος Οπούντιοι αναφέρεται από τους παλαιότερους αρχαίους συγγραφείς. Σύμφωνα με τον Όμηρο οι Ανατολικοί Λοκροί έλαβαν μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας με πλοία και πολεμιστές υπό την αρχηγία

Η Εώα Λοκρίδα χωριζόταν κατά την αρχαιότητα στην Οπουντία και την Επικνημιδία Λοκρίδα. Οι πόλεις της Οπουντίας Λοκρίδος που αναφέρει ο Όμηρος είναι ο Κύνος, ο Οπούς, ο Καλλίαρος, η Βήσσα, η Σκάρφη, οι Αυγειαί, η Τάρφη και το Θρόνιον. Ο γενάρχης των Λοκρών ήταν ο Λοκρός,γιος του Αμφικτύονα, εγγονός του Δευκαλίων και πατέρας του Οπούντα. Ο πατέρας του Πατρόκλου,  Μενοίτιος,  βασίλευε στον Οπούντα της Λοκρίδος.

Αρχηγός των Λοκρών στην Τρωική εκστρατεία ήταν ο Αίας του Οιλέως. Τον Αίαντα του Οιλέως τον βρίσκουμε να μάχεται σκληρά, μαζί με τον Αίαντα Τελαμώνιο, τον Μενέλαο, τον Ιδομενέα, τον Μηριόνη για να πάρουν οι Αχαιοί το σώμα του νεκρού Πατρόκλου. Αυτό αποδεικνύει ότι οι Λοκροί ήταν κοινωνοί του Μυκηναϊκού πολιτισμού. Ήταν οι πρώτοι που αποίκησαν το Ίλιον μετά την πτώση της Τροίας.

Το πολίτευμα των Λοκρών ήταν αριστοκρατικό και ολιγαρχικό και την εξουσία είχαν οι «εκατό οίκοι», με επικεφαλής τον άρχοντα και την Βουλή (με 100 μέλη) και την Εκκλησία (με 1000 μέλη). Διαιρούνταν σε 100 αριστοκρατικά γένη με ονόματα μητρωνυμικά.

Η θέση της γυναίκας στου Ανατολικούς Λοκρούς, που ήταν αποφασιστική σε ορισμένους τομείς της ζωής (οικογένεια–θρησκεία), και το γεγονός ότι οι μητέρες καθόριζαν τη γραμμή καταγωγής και τα ονόματα, καθώς και το ότι οι ευγενείς ανήγαν την καταγωγή τους σε θηλυκές θεότητες ή ηρωίδες, έδωσαν αφορμή στους μελετητές να μιλήσουν για “μητριαρχία” στην Ανατολική Λοκρίδα.

Κατά τους Περσικούς Πολέμους, οι Λοκροί συνέπραξαν με τους άλλους Έλληνες εναντίον του Ξέρξη στις Θερμοπύλες, όταν όμως η στρατιά του Ξέρξη επιτέθηκε από τα νώτα στους Έλληνες και ενισχύθηκε ο στόλος του από τον Μεγαβάντη, οι Λοκροί υπερασπίστηκαν τα παράλια τους με μεγάλες απώλειες πλοίων και ανδρών. Μετείχαν με πλοία τους στη ναυμαχία του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας και πολέμησαν ως εθελοντές στις Πλαταιές.

Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο τάχθηκαν με το μέρος των Σπαρτιατών και τους βοήθησαν με ιππείς, διότι προφανώς ο στόλος τους είχε καταστραφεί από τους Αθηναίους, και η περιοχή γύρω από τον Οπούντα έγινε πεδίο μαχών και υπέστη πολλές καταστροφές.